Làm thế nào để một hành động tử tế không chỉ dừng lại ở việc giúp một người, một nhóm người, mà có thể trở thành giải pháp tạo ra những thay đổi bền vững cho cộng đồng? Đây là câu hỏi được đặt ra tại tọa đàm K-TALK #6 “Kiến tạo tác động xã hội – Vai trò của người trẻ trong hệ sinh thái tạo tác động xã hội”, tổ chức ngày 18.9 tại Trường Luật và Quản lý – Trường Đại học Thủ Dầu Một (TP.HCM).
Chương trình thu hút hơn 200 sinh viên, học viên sau đại học, nhà nghiên cứu, đại diện các tổ chức xã hội, doanh nghiệp xã hội và những người quan tâm đến phát triển cộng đồng, đổi mới sáng tạo. Từ những câu chuyện và góc nhìn thực tiễn, các khách mời và đại biểu cùng tìm lời giải cho một câu chuyện lớn hơn: Làm thế nào để những sáng kiến nhỏ có thể tạo nên những thay đổi lớn và bền vững cho xã hội.
Với 2 phiên tọa đàm, đối thoại mở, chương trình tập trung phân tích hệ sinh thái tạo tác động xã hội, cách các nguồn lực có thể được kết nối để cùng giải quyết những vấn đề của cộng đồng, đồng thời đặt ra vai trò của người trẻ trong việc tham gia, khởi xướng và phát triển các sáng kiến xã hội.
TỪ LÒNG TỐT ĐẾN NHỮNG THAY ĐỔI BỀN VỮNG.
Tiến sĩ Tôn Nữ Thị Ninh, Chủ tịch Quỹ Hòa bình và Phát triển TP.HCM (HPDF) chia sẻ tại chương trình
Tại phiên 1 “Hệ sinh thái tạo tác động xã hội – Từ lòng tốt đến những thay đổi bền vững”, Tiến sĩ Tôn Nữ Thị Ninh cho rằng hoạt động thiện nguyện cần được nhìn nhận một cách chuyên nghiệp hơn, không chỉ dừng lại ở việc hỗ trợ trước mắt mà phải hướng đến những giá trị lâu dài.
“Phải xem thiện nguyện như một nghề nghiệp nghiêm túc, có phương pháp quản lý như một nhà kinh doanh hiện đại. Thiện nguyện theo hướng hiện đại, toàn diện là yếu tố không thể thiếu, góp phần định hình và xác định mức độ phát triển toàn diện, bền vững của một quốc gia”, bà nhấn mạnh.
Bà Ninh chia sẻ thêm, người làm thiện nguyện không chỉ cần tấm lòng mà còn phải có trình độ, chuyên môn và năng lực quản trị nguồn lực. Từ khâu vận động đến sử dụng các khoản đóng góp cần được thực hiện minh bạch, có trách nhiệm, đi kèm cơ chế báo cáo, giải trình và giám sát. Tấm lòng cần đi cùng phương pháp quản lý, còn mỗi hoạt động cần được đánh giá bằng hiệu quả thực tế mang lại cho cộng đồng.
Một vấn đề được đặt ra tại phiên thảo luận là vai trò của trường đại học trong hệ sinh thái thiện nguyện. Tiến sĩ Lê Anh Vũ, Phó trưởng đơn vị Trường Luật và Quản lý (Trường Đại học Thủ Dầu Một) đặt câu hỏi: Với một đơn vị giáo dục còn non trẻ, chưa định hình rõ nét vị trí trong cộng đồng, nhà trường cần làm gì để phát huy thế mạnh, xác định hướng đóng góp và tạo ra những tác động thiết thực cho sự phát triển của địa phương?
Theo Tiến sĩ Tôn Nữ Thị Ninh, để tham gia hiệu quả vào hệ sinh thái thiện nguyện, trường đại học trước hết cần định vị mình là ai, có thế mạnh gì và mong muốn tạo ra tác động như thế nào đối với cộng đồng. Với lợi thế về tri thức, nghiên cứu và nguồn nhân lực trẻ, nhà trường có thể bắt đầu bằng việc nhận diện những vấn đề xã hội đang đặt ra ngay tại nơi mình hiện diện.
Bà cho rằng, bất kỳ sáng kiến nào cũng cần có một “Testing ground – đất thực hành”. Đất thực hành trước nhất là địa phương của mình. Vì vậy, trường đại học nên bắt đầu từ những vấn đề cụ thể của địa phương, triển khai những mô hình phù hợp với quy mô nhỏ, đánh giá hiệu quả và rút kinh nghiệm trước khi nhân rộng. Cách tiếp cận này giúp hoạt động thiện nguyện đi vào thực chất hơn, không chỉ giải quyết một trường hợp khó khăn trước mắt, mà từng bước nhận diện và giải quyết những vấn đề xã hội mang tính hệ thống, thông qua sự kết nối giữa tri thức của nhà trường và các nguồn lực trong cộng đồng.
Nhiều câu hỏi của sinh viên và người tham dự được đặt ra, tạo nên không khí đối thoại sôi nổi tại tọa đàm.
Từ góc nhìn của một tổ chức hoạt động trong lĩnh vực xã hội, ông Nguyễn Phú Đức, Giám đốc Quỹ Khởi Sự Từ Tâm, cho rằng cách hỗ trợ tốt nhất và bền vững nhất là giúp mỗi người biết cách tự giúp đỡ chính mình.
Theo ông, khi nhiều nguồn lực cùng được kết nối và hướng về một mục tiêu chung, tác động tạo ra sẽ lớn hơn và có khả năng duy trì lâu dài. Vì vậy, Quỹ Khởi Sự Từ Tâm mong muốn từng bước phát triển hoạt động thiện nguyện theo hướng chuyên nghiệp, bền vững, có phương pháp, tiêu chuẩn và khả năng kế thừa qua nhiều thế hệ.
Ông Nguyễn Phú Đức, Giám đốc Quỹ Khởi Sự Từ Tâm, phát biểu tại chương trình.
Để hiện thực hóa hướng đi này, Quỹ đang từng bước xây dựng mạng lưới hợp tác với các trường đại học, đưa kiến thức và phương pháp về thiện nguyện đến gần hơn với người trẻ. Thông qua các hoạt động kết nối, chia sẻ kiến thức, xây dựng tài liệu và mở không gian đối thoại, Quỹ mong muốn giúp người trẻ hiểu sâu hơn về lĩnh vực xã hội, nhận diện được vai trò của mình và từng bước tham gia tạo ra những giá trị thiết thực cho cộng đồng.
NGƯỜI TRẺ CÓ THỂ BẮT ĐẦU TỪ ĐÂU?
Câu hỏi này được đặt ra tại phiên 2 “Vai trò của người trẻ trong hệ sinh thái tạo tác động xã hội”, với sự tham gia của anh Nguyễn Minh Hậu – Sáng lập và Chủ tịch V.Gen Network for Vietnam và anh Thạch Trần Bạch Long – Sáng lập, Điều phối Dự án Nâng cao nhận thức cộng đồng về người Bạch Tạng, do ThS. Nguyễn Tấn Huy – Phó Viện trường Viện Kinh tế & Công nghệ vị nhân sinh điều phối.
Xuất phát từ chính trải nghiệm của một người mang bệnh bạch tạng, anh Bạch Long tìm đến và kết nối với những người có cùng hoàn cảnh, chia sẻ những khó khăn trong cuộc sống, động viên nhau vượt qua mặc cảm và cùng tham gia các hoạt động vì cộng đồng. Từ những kết nối ban đầu, các hoạt động dần được duy trì và mở rộng. Những người cùng hoàn cảnh không chỉ tìm thấy sự đồng cảm mà còn trở thành những người đồng hành, cùng tổ chức các hoạt động thiện nguyện, chia sẻ thông tin và hỗ trợ những thành viên khác.
Từ đó, Trang Cộng đồng Người Bạch tạng Việt Nam từng bước hình thành và phát triển thành nơi kết nối những người cùng hoàn cảnh. Mạng lưới này tiếp tục mở rộng giao lưu với cộng đồng người bạch tạng ở nhiều quốc gia, giúp các thành viên tiếp cận thêm thông tin, kinh nghiệm và những nguồn hỗ trợ từ bên ngoài.
Trang Cộng đồng Người Bạch tạng Việt Nam, trở thành nơi những người cùng hoàn cảnh chia sẻ thông tin, động viên và hỗ trợ lẫn nhau.
Câu chuyện của Bạch Long cho thấy một sáng kiến xã hội đôi khi không bắt đầu từ một nguồn lực lớn, mà từ chính vấn đề mà người trẻ đã trải qua và mong muốn cùng những người khác giải quyết. Từ một vài người cùng hoàn cảnh, nếu biết kết nối, duy trì hoạt động và mở rộng mạng lưới, một sáng kiến nhỏ có thể từng bước hình thành cộng đồng và tạo ra những giá trị lớn hơn.
Bên cạnh đó, các diễn giả cũng trao đổi về cách duy trì một dự án sau giai đoạn khởi đầu, tìm kiếm nguồn lực phù hợp, xây dựng mạng lưới đối tác và sử dụng truyền thông để lan tỏa những vấn đề xã hội đến nhiều người hơn.
MINH BẠCH ĐỂ MỞ RỘNG CƠ HỘI TIẾP CẬN NGUỒN LỰC.
Sự quan tâm của người tham dự cũng được thể hiện qua nhiều câu hỏi dành cho các diễn giả.
Sinh viên Ngô Lam Tuyền đặt vấn đề: Làm thế nào để các cá nhân hoặc tổ chức xã hội có thể tiếp cận nguồn kinh phí tài trợ từ các tổ chức nước ngoài cho hoạt động thiện nguyện?
Từ kinh nghiệm thực tế, Tiến sĩ Tôn Nữ Thị Ninh cho rằng muốn tiếp cận nguồn tài trợ quốc tế, trước hết các tổ chức xã hội cần có tư cách pháp lý rõ ràng, cơ chế tài chính minh bạch và khả năng giải trình. Bà dẫn chứng từ các kinh nghiệm đã trải qua, các khoản tài trợ từ Đại sứ quán Đan Mạch hay Quỹ Ford đều đi kèm yêu cầu báo cáo việc triển khai, sử dụng nguồn tiền, thậm chí kiểm toán độc lập.
“Đôi khi mình nghĩ làm việc thiện sao lại phức tạp thế, khó khăn thế… không phải đâu, minh bạch và trách nhiệm trong sử dụng nguồn lực là nền tảng để xây dựng niềm tin với nhà tài trợ”. bà Ninh nhấn mạnh.
Theo bà, các cá nhân, nhóm thiện nguyện cần phân biệt hoạt động cá nhân với hoạt động của tổ chức có tư cách pháp lý, đặc biệt trong việc tiếp nhận và quản lý nguồn đóng góp. Các tổ chức quốc tế vẫn quan tâm đến những sáng kiến về phát triển xã hội, vì vậy người trẻ cần xác định rõ vấn đề muốn giải quyết, xây dựng dự án bài bản và từng bước chuẩn hóa năng lực để mở rộng cơ hội hợp tác, tiếp cận nguồn lực quốc tế.
Các diễn giả và người tham dự cùng chụp ảnh lưu niệm.
Từ câu chuyện về cách làm thiện nguyện bài bản, chuẩn hóa để tiếp cận nguồn tài trợ đến những dự án do người trẻ khởi xướng, K-TALK #6 mở ra một cách nhìn bao quát hơn về tạo tác động xã hội: không chỉ làm điều tốt, mà cần tìm cách để điều tốt tạo ra những thay đổi lâu dài.
Trên hành trình ấy, người trẻ có thể bắt đầu bằng việc kết nối với những người cùng mối quan tâm, tìm kiếm tri thức và nguồn lực, xây dựng mạng lưới và kiên trì theo đuổi những giải pháp nhân văn. Đó cũng là cách những sáng kiến nhỏ có thể từng bước trở thành những giá trị lớn hơn cho cộng đồng.
