Các tổ chức phi lợi nhuận thường được thành lập với mong muốn giải quyết những vấn đề xã hội và mang lại giá trị tích cực cho cộng đồng. Tuy nhiên, một sứ mệnh ý nghĩa cùng sự nhiệt huyết của những người sáng lập liệu có đủ để giúp tổ chức duy trì hoạt động lâu dài? Đây là vấn đề đã được Pablo Listingart đặt ra và bàn luận trong bài viết “The One Big Mistake: Why Many Nonprofits Fail”, đăng trên Tạp chí Forbes ngày 30/6/2025.
- Khi mục tiêu tốt đẹp chưa đủ để duy trì một tổ chức
Mở đầu bài viết, tác giả mượn lời ca khúc “Think” của nữ ca sĩ Aretha Franklin (1968) để nhấn mạnh tầm quan trọng của việc suy nghĩ thấu đáo đối với những người lãnh đạo tổ chức phi lợi nhuận. Theo tác giả, nhiều tổ chức quá chú trọng vào sứ mệnh của mình mà chưa quan tâm đúng mức đến khả năng duy trì hoạt động lâu dài. Bởi các tổ chức này đôi khi tin rằng, chỉ cần theo đuổi những mục tiêu tốt đẹp vì cộng đồng, họ sẽ tiếp tục nhận được sự ủng hộ từ các nhà tài trợ, tình nguyện viên và xã hội. Tuy nhiên, những nguồn lực hỗ trợ này không phải lúc nào cũng ổn định. Các biến động như đại dịch, thay đổi chính sách hay cắt giảm tài trợ đều có thể khiến tổ chức gặp khó khăn, đặc biệt khi chưa có phương án ứng phó phù hợp.
Vì vậy, thay vì chỉ tìm nguyên nhân từ hoàn cảnh bên ngoài khi gặp khó khăn, các tổ chức phi lợi nhuận cần tự đặt câu hỏi: Liệu mô hình hoạt động hiện tại có đủ vững vàng để vượt qua những biến động trong tương lai?
- Các tổ chức phi lợi nhuận thường khó thay đổi
Khi nhìn vào những doanh nghiệp lớn như IBM, Sony hay Microsoft, có thể thấy cách thức hoạt động hiện tại đã thay đổi đáng kể so với thời điểm họ mới thành lập. Để duy trì vị thế, các doanh nghiệp này liên tục phát triển sản phẩm, ứng dụng công nghệ và điều chỉnh chiến lược theo nhu cầu của người tiêu dùng. Khả năng thích nghi với những thay đổi của thị trường trở thành một trong những yếu tố quan trọng giúp họ tồn tại qua nhiều giai đoạn.
Trong khi đó, không phải tổ chức phi lợi nhuận nào cũng sẵn sàng thích nghi và thay đổi. Một số tổ chức vẫn duy trì phương pháp gây quỹ, cách tiếp cận cộng đồng hoặc mô hình cung cấp dịch vụ đã được sử dụng từ nhiều năm trước. Có thể họ cho rằng vấn đề xã hội mà mình đang giải quyết vẫn còn tồn tại nên những phương pháp từng mang lại hiệu quả cũng sẽ tiếp tục phù hợp. Trong khi thực tế, nhu cầu của cộng đồng, hành vi của nhà tài trợ và các hình thức hỗ trợ xã hội đều có thể thay đổi theo thời gian. Thêm vào đó, việc phụ thuộc quá nhiều vào một nguồn tài trợ hoặc một phương thức hoạt động nhất định sẽ khiến cho toàn bộ các bên liên quan của dự án bị ảnh hưởng khi nguồn hỗ trợ hoặc phương thức này bị gián đoạn.
Điều này cho thấy, việc duy trì một sứ mệnh lâu dài không đồng nghĩa với việc phải giữ nguyên những cách làm cũ. Để tiếp tục tạo ra giá trị, các tổ chức phi lợi nhuận cũng cần thường xuyên nhìn lại hoạt động của mình và sẵn sàng điều chỉnh khi cần thiết.
- Các tổ chức thường tập trung vào sứ mệnh mà quên đi hiệu quả thực tế
Hầu hết các tổ chức phi lợi nhuận đều được xây dựng trên một sứ mệnh rõ ràng, chẳng hạn như hỗ trợ những nhóm yếu thế, cải thiện giáo dục, bảo vệ môi trường hoặc giải quyết các vấn đề xã hội. Những mục tiêu này tạo nên ý nghĩa cho sự tồn tại của tổ chức, đồng thời là động lực để đội ngũ nhân sự và tình nguyện viên tiếp tục cống hiến. Tuy nhiên, một trong những vấn đề được tác giả đề cập là nhiều tổ chức quá chú trọng vào việc duy trì sứ mệnh mà chưa quan tâm đúng mức đến kết quả thực tế của những hoạt động đang triển khai. Một chương trình được tổ chức đều đặn qua nhiều năm có thể tạo cảm giác ổn định nhưng điều đó không đồng nghĩa với việc chương trình vẫn đang đáp ứng tốt nhu cầu của cộng đồng.
Trong kinh doanh, doanh nghiệp không thể tiếp tục duy trì một sản phẩm chỉ vì tin tưởng vào giá trị của nó sẽ bất biến. Khi nhu cầu khách hàng thay đổi, doanh nghiệp buộc phải điều chỉnh hoặc tìm kiếm hướng đi khác. Các tổ chức phi lợi nhuận cũng cần có cách nhìn tương tự đối với những chương trình và dự án mà mình đang cung cấp. Để làm được điều đó, việc lắng nghe ý kiến từ cộng đồng, người thụ hưởng, nhà tài trợ và cả những người có quan điểm khác biệt là điều cần thiết. Những phản hồi này có thể giúp tổ chức nhận ra các vấn đề mà đội ngũ vận hành chưa nhìn thấy, từ đó điều chỉnh phương pháp tiếp cận để hoạt động hiệu quả hơn. Trong một số trường hợp, việc thay đổi có thể là sẽ dẫn đến những tình huống đòi hỏi tổ chức phải đưa ra những quyết định khó khăn như: xem xét lại chiến lược, thay đổi lĩnh vực ưu tiên hoặc thậm chí dừng hoạt động khi mô hình hiện tại không còn phù hợp.
- Liệu các tổ chức phi lợi nhuận có đang đặt đúng câu hỏi?
Theo tác giả bài viết, Pablo Listingart, để duy trì hoạt động bền vững, các tổ chức phi lợi nhuận cần có tư duy chiến lược và khả năng thích ứng tương tự như các doanh nghiệp. Điều đó không có nghĩa là phải vận hành hoàn toàn theo mô hình kinh doanh, mà là cần chủ động đánh giá những thay đổi của môi trường hoạt động và xem xét liệu cách làm hiện tại có còn phù hợp hay không, bằng cách thường xuyên tự đặt ra những câu hỏi:
- Chúng ta đang phục vụ ai và họ đang thay đổi như thế nào?
- Cách làm hiện tại của chúng ta có còn phù hợp không?
- Chúng ta có đang quá gắn bó với những ý tưởng của mình thay vì tập trung vào những gì thực sự hiệu quả?
- Làm thế nào để chúng ta duy trì được nguồn lực lâu dài?
Tác giả chia sẻ rằng, với những tổ chức mà ông lãnh đạo, ông cam kết sẽ duy trì chúng cho tới khi nó vẫn còn mang lại ý nghĩa. Mà để thực hiện điều đó, người lãnh đạo cần cởi mở với những ý tưởng mới, sẵn sàng thay đổi và luôn xem xét giá trị mà tổ chức mang lại cho người thụ hưởng, nhà tài trợ, tình nguyện viên cũng như cộng đồng.
- Làm thế nào để tổ chức phi lợi nhuận phát triển bền vững?
Khi nhắc đến tính bền vững của một tổ chức phi lợi nhuận, nhiều người thường nghĩ ngay đến khả năng duy trì nguồn tài trợ. Dù tài chính là yếu tố quan trọng, Pablo Listingart cho rằng tính bền vững còn nằm ở khả năng thích ứng với hoàn cảnh mới, vượt qua những giai đoạn khó khăn và tiếp tục tạo ra giá trị cho cộng đồng. Dựa trên góc nhìn này, tác giả đề xuất một số hướng đi mà các tổ chức phi lợi nhuận có thể cân nhắc để nâng cao khả năng hoạt động lâu dài.
- Chủ động đổi mới phương thức hoạt động: Các tổ chức phi lợi nhuận cần sẵn sàng phát triển thông qua việc tiếp cận công nghệ, thử nghiệm những phương pháp mới và tìm kiếm các hình thức gây quỹ sáng tạo.
- Đa dạng hóa các nguồn tài chính: Việc phụ thuộc quá nhiều vào một nguồn tài trợ duy nhất có thể khiến tổ chức rơi vào thế bị động khi nguồn hỗ trợ đó thay đổi hoặc chấm dứt. Vì vậy, việc xây dựng nguồn lực tài chính từ nhiều nguồn lực khác nhau là một trong những giải pháp giúp giảm thiểu rủi ro. Các nguồn lực này có thể đến từ những khoản tài trợ, hợp tác với doanh nghiệp, đóng góp của cá nhân hoặc nguồn thu từ các hoạt động phù hợp với sứ mệnh.
- Thường xuyên đánh giá tác động của các chương trình: Một chương trình từng mang lại kết quả tích cực không có nghĩa là nó vẫn đang hoạt động hiệu quả ở thời điểm hiện tại. Vì thế, các tổ chức cần liên tục đo lường và điều chỉnh chiến lược của mình.
- Sẵn sàng đổi mới: Trong quá trình hoạt động, các tổ chức phi lợi nhuận có thể đối mặt với những thay đổi về chính sách, nhu cầu xã hội, nguồn tài trợ hoặc cách cộng đồng tham gia. Khi đó, các tổ chức cũng cần xem xét điều chỉnh cách cung cấp dịch vụ, điều chỉnh cơ cấu lãnh đạo hoặc xác định lại những lĩnh vực cần ưu tiên.
Tóm lại, đam mê và quyết tâm theo đuổi sứ mệnh thôi là chưa đủ để một tổ chức phi lợi nhuận phát triển bền vững. Để tạo ra những giá trị lâu dài, người lãnh đạo cần không ngừng nhìn nhận những biến động của xã hội, đánh giá lại cách thức hoạt động và sẵn sàng thay đổi khi cần thiết.
Nguồn bài viết: Pablo Listingart, The One Big Mistake: Why Many Nonprofits Fail (Tạp chí Forbes, đăng ngày 30/6/2025)
